ศ.ดร.ภักดี  โพธิศิริ 
เลขาธิการ อย

นโยบายพัฒนาร้านขายยาคุณภาพ

• ร้านขายยาเป็นสถานบริการสาธารณสุขระดับปฐมภูมิที่สำคัญและอยู่ใกล้ชิดประชาชน เป็นสถานที่ที่ประชาชนได้ใช้บริการเมื่อเจ็บป่วยเบื้องต้น สูงถึง ร้อยละ 60-80 คิดเป็นมูลค่ายาประมาณร้อยละ 45 ของการบริโภคยาทั้งประเทศ 
• สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของแหล่งกระจายยาดังกล่าว ซึ่งสามารถเป็นอีกหนึ่งช่องทางในการแก้ปัญหาการใช้ยาอย่างไม่เหมาะสม และฟุ่มเฟือย ที่ทำให้ประชาชนได้รับอันตรายจากการใช้ยาโดยไม่ถูกต้อง 
• ดังนั้น อย.จึงได้ดำเนินโครงการพัฒนาร้านยา ซึ่งเป็นโครงการความร่วมมือระหว่าง อย. กับสภาเภสัชกรรม ตั้งแต่ปี 2546 เพื่อพัฒนาร้านขายยาให้เป็นแหล่งให้ความรู้ และปรึกษาปัญหาด้านยาและสุขภาพแก่ประชาชนในชุมชนได้อย่างแท้จริง รวมทั้งยกระดับคุณภาพมาตรฐานร้านขายยาในประเทศไทยให้เทียบเท่าระดับสากล จากผลการดำเนินงานที่ผ่านมา มีร้านยาที่ผ่านการประเมินในปี 2546 รวม 26 แห่ง และในปีนี้อีก 52 แห่ง โดยในจำนวนนี้มีร้านค้าปลีกขององค์การเภสัชกรรม กระทรวงสาธารณสุขรวมอยู่ด้วย 6 แห่ง

สำหรับรูปแบบของร้านยาคุณภาพ

• ต้องเป็นสถานที่แข็งแรง สะอาด จัดยาเป็นหมวดหมู่ 
• มีเภสัชกรอยู่ให้บริการตลอดเวลาที่เปิดทำการ ให้บริการพร้อมคำแนะนำที่ถูกต้อง
•  รวมถึงการจัดทำประวัติการใช้ยาแก่ผู้รับบริการกรณีเป็นโรคเรื้อรังต้องใช้ยาต่อเนื่อง เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง เป็นต้น เพื่อช่วยติดตามปัญหาจากการใช้ยาหรือส่งต่อแพทย์เมื่อจำเป็น 
• มีการจัดร้านยาที่เป็นระเบียบ ประชาชนสามารถทราบได้ว่ายาแต่ละรายการเป็นยาในกลุ่มใด เช่น กลุ่มยาสามัญประจำบ้านที่ประชาชนสามารถ ตัดสินใจเลือกได้เอง หรือยาอันตรายที่ต้องจ่ายโดยเภสัชกร หรือยาควบคุมพิเศษที่จ่ายได้เฉพาะเมื่อมีใบสั่งแพทย์ เป็นต้น 
• มีแถบสีแสดงวันหมดอายุของยา ติดบนหลอด กล่อง หรือขวดยา เพื่อให้ร้านขายยาได้ตรวจสอบไม่ให้มียาตกค้างหมดอายุในสต๊อก และเพื่อให้ประชาชนที่มารับบริการได้ตรวจสอบด้วยตนเองว่ายานั้นหมดอายุหรือไม่ 
• ต้องมีกระบวนการในการคัดเลือก จัดซื้อ จัดเก็บยาที่ดี เพื่อที่จะมั่นใจได้ว่ายาที่มีไว้บริการแก่ประชาชนนั้นมีคุณภาพได้มาตรฐาน 
• ไม่มีผลิตภัณฑ์ที่บั่นทอนต่อสุขภาพวางจำหน่าย เช่น บุหรี่ สุรา เครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ เป็นต้น
• ไม่มีสื่อหรือข้อความโฆษณาที่ไม่เหมาะสม หรือโฆษณาโอ้อวดเกินจริงด้วย

เลขาธิการฯ กล่าวต่อไปว่า กระทรวงสาธารณสุขมีนโยบายที่ชัดเจนในการสร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าให้กับประชาชนทุกกลุ่ม เพื่อให้ประชาชนมีหลักประกันในการเข้ารับบริการด้านสาธารณสุขที่จำเป็นขั้นพื้นฐานได้อย่างเท่าเทียมกันและมีคุณภาพ โดยเน้นให้ประชาชนเข้ารับบริการในสถานบริการระดับต้นอย่างร้านขายยาเป็นอันดับแรก คุณภาพของร้านยาจึงเป็นเรื่องสำคัญ  ดังนั้น อย. จึงขอเชิญชวนร้านยาที่ยังไม่ได้เข้าโครงการให้รีบสมัครเข้ารับการพัฒนาโดยเร็ว เพื่อร่วมกันเป็นกลไกในการยกระดับให้ประชาชนผู้บริโภคใช้ยาได้อย่างถูกต้อง  นอกจากนี้ เพื่อให้การพัฒนาร้านยาเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและกระจายอย่างทั่วถึงทั้งประเทศ จึงได้มีการลงนามข้อตกลงความร่วมมือระหว่าง อย. และ 5 ภาคีหลัก ได้แก่ 

1. สภาเภสัชกรรม 
2. สมาคมเภสัชกรรมชุมชน (ประเทศไทย) 
3. สมาคมร้านขายยา 
4. ชมรมร้านขายยาแห่งประเทศไทย
5. ศูนย์ประสานการศึกษาเภสัชศาสตร์ 

ในการร่วมกันพัฒนาร้านยาทั่วทั้งประเทศ ซึ่งจะเป็นการสร้างเครือข่ายในการพัฒนาร้านยาให้ประสบผลสำเร็จตามระยะเวลาที่กำหนด โดย

• จะมีการร่วมมือกันจัดทำมาตรฐานร้านยาให้เหมาะสมกับระบบสาธารณสุขของประเทศ 
• ผลักดันให้ร้านยาเข้าสู่ระบบประกันสุขภาพ 
  • ทั้งโครงการประกันสุขภาพถ้วนหน้า 
  • โครงการประกันสังคม 
  • โครงการประกันสุขภาพอื่น ๆ รวมทั้ง
  • สวัสดิการรักษาพยาบาลของข้าราชการ
•  มีการประเมินและรับรองร้านยาที่ปฏิบัติตามหลักการปฏิบัติที่ดีทางเภสัชกรรม และ
• การถ่ายทอดองค์ความรู้ ตลอดจนร่วมวางแผนยุทธศาสตร์ เพื่อยกระดับมาตรฐานร้านยาทั้งระบบอย่างเป็นขั้นตอน ทั้งร้านขายยาแผนปัจจุบัน และร้านขายยาแผนปัจจุบันบรรจุเสร็จที่ไม่ใช่ยาอันตรายหรือยาควบคุมพิเศษด้วย

• ในส่วนของประชาชนผู้บริโภค ขอให้เลือกใช้บริการจากร้านยาคุณภาพ ซึ่งจะมีเครื่องหมายติดไว้ที่หน้าร้านอย่างเด่นชัด ซึ่งผู้บริโภคสามารถมั่นใจได้ว่า จะได้รับยาที่มีคุณภาพดี และมีเภสัชกรให้คำแนะนำทั้งเรื่องยา และด้านสุขภาพตลอดเวลาที่ร้านยาเปิดดำเนินการ 

• พรบ.ยา พ.ศ. 2510
  • กฎกระทรวง
  • ประกาศกระทรวงสาธารณสุข
• พรบ.วิชาชีพเภสัชกรรม
• ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 33) พ.ศ. 2545 เรื่อง แต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510
• พระราชบัญญัติวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท พ.ศ.2518
• พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ.2522
• การขออนุญาตด้านยา ( web กองควบคุมยา)
• หลักเกณฑ์การโฆษณาขายยา
• การขออนุญาตด้านวัตถุเสพติด (web กองควบคุมวัตถุเสพติด)
• การแก้ปัญยายาสัตว์ตกค้างในอาหาร
• คำสั่งเพิกถอนทะเบียนตำรับยาและคำสั่งที่เกี่ยวข้อง
• การควบคุมหลังออกสู่ท้องตลาด(Post marketing)
  • postmarketing.doc
  • postmarketing.pdf

• เกณฑ์ขั้นต้นของร้านขายยาคุณภาพ
• ใบแสดงเจตจำนงเพื่อการรับรองคุณภาพร้านยา
• มาตรฐานร้านยา(Standard of Drugstores)โครงการพัฒนาและรับรองคุณภาพร้านยา(Community Pharmacy Development and Accreditation)

...................................................................................................................................................................................